Η ιστορία της «Κρητικής δίαιτας» ξεκινά λίγο πριν από το 1960, όταν ο Αμερικανός Ancel Keys και οι συνεργάτες του ξεκίνησαν τη «Μελέτη των Επτά Χωρών». Από τη μελέτη αυτή φάνηκε ότι τα μειωμένα ποσοστά θνησιμότητας, τόσο από καρδιαγγειακά νοσήματα όσο και από καρκίνο που παρατηρήθηκαν στην Κρήτη, σε σύγκριση με τη Βόρεια Ευρώπη και την Αμερική αλλά ακόμη και σε σύγκριση με άλλες χώρες της Νότιας Ευρώπης, ήταν αποτέλεσμα των ιδιαίτερων διατροφικών συνηθειών των Κρητικών εκείνη την χρονική περίοδο.
Με βάση τη δίαιτα των Κρητικών το 1960 ορίστηκε τα επόμενα χρόνια το Μεσογειακό διατροφικό πρότυπο, το οποίο έχει μελετηθεί εκτενώς στην διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία. Μετά τις πρώτες αναφορές από τη «Μελέτη των Επτά Χωρών» πάρα πολλά επιστημονικά δεδομένα επιβεβαιώνουν συνεχώς τις ευεργετικές δράσεις της δίαιτας αυτής στην υγεία και τη μακροβιότητα. Οι άνθρωποι που ακολουθούν τον παραδοσιακό Μεσογειακό-Κρητικό τρόπο διατροφής ζουν περισσότερο και εμφανίζουν μειωμένες πιθανότητες να αναπτύξουν διάφορα χρόνια νοσήματα. Οι μελέτες των τελευταίων ετών υποδεικνύουν ότι η υιοθέτηση της «Μεσογειακής δίαιτας» αποτελεί ένα σημαντικό όπλο για τη διατήρηση ενός καλού επιπέδου υγείας και για την πρόληψη των ασθενειών, παρουσιάζοντας σημαντικά πλεονεκτήματα σε κάθε ηλικία.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της παραδοσιακής «Κρητικής δίαιτας»;

Αν θέλαμε να αποτυπώσουμε αδρά τη διατροφή των Κρητικών στη δεκαετία του 1960, θα λέγαμε ότι πυρήνα της διατροφής αποτελούσαν τα τρόφιμα από φυτικές πηγές, ενώ τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης είχαν περισσότερο περιφερειακό χαρακτήρα. Σε γενικές γραμμές καταναλώνονταν εποχιακά τρόφιμα που υφίστανται ελάχιστη ή και καθόλου επεξεργασία, τα οποία ήταν προϊόντα της ευρύτερης περιοχής.

Φρέσκα και αποξηραμένα φρούτα, όσπρια, λαχανικά, ενδημικά άγρια χόρτα και αρωματικά φυτά, μη επεξεργασμένα δημητριακά και ξηροί καρποί, των οποίων την καλλιέργεια ευνοούσε το κλίμα της περιοχής, καταναλώνονταν σε αφθονία και αποτελούσαν τη βάση της διατροφής των Κρητικών την περίοδο αυτή. Γαλακτοκομικά προϊόντα καταναλώνονταν καθημερινά σε χαμηλές έως μέτριες ποσότητες. Πουλερικά και ψάρια καταναλώνονταν σε εβδομαδιαία βάση σε μέτριες ποσότητες, ενώ αντίθετα το κόκκινο κρέας καταναλωνόταν μόνο λίγες φορές μέσα στο μήνα.

Τη βασική πηγή λίπους αποτελούσε το ελαιόλαδο, το οποίο χρησιμοποιούνταν τόσο στις σαλάτες, όσο και στην παρασκευή των φαγητών, σε αντίθεση με τις χώρες της Βόρειας Ευρώπης στις οποίες καταναλώνονταν κυρίως ζωικά λίπη. Ένα ακόμη βασικό χαρακτηριστικό της διατροφής της Κρήτης το 1960 ήταν η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ, κυρίως με τη μορφή του κόκκινου κρασιού που συνόδευε τα γεύματα. Τέλος, σύνηθες καθημερινό επιδόρπιο αποτελούσαν τα φρέσκα φρούτα, ενώ διάφορα παραδοσιακά γλυκά με βάση το μέλι καταναλώνονταν λίγες φορές μέσα στην εβδομάδα (Willett et al. 1995;Kromhout et al. 1989;Simopoulos 2001).

Η θρεπτική αξία της «Κρητικής» δίαιτας

Από πλευράς θρεπτικής αξίας, η «Κρητική Δίαιτα» παρουσιάζει υψηλή περιεκτικότητα σε ωφέλιμα μονοακόρεστα λιπαρά, λόγω της καθημερινής χρήσης του ελαιολάδου, ενώ αντίθετα η περιεκτικότητά της σε κορεσμένα λιπαρά είναι χαμηλή, λόγω της χαμηλής κατανάλωσης κόκκινου κρέατος. Σε γενικές γραμμές, πρόκειται για μια δίαιτα που όταν καταναλώνεται σε επαρκείς ποσότητες παρέχει όλες τις απαραίτητες βιταμίνες και τα ανόργανα στοιχεία, ενώ είναι πλούσια σε ω-3 λιπαρά οξέα, σε φυτικές ίνες, σε αντιοξειδωτικά συστατικά και σε διάφορα φυτοχημικά, τα οποία ασκούν σημαντικές δράσεις σε διάφορες λειτουργίες του οργανισμού. (Willett et al. 1995;Kafatos et al. 2000;Simopoulos 2001).

Η «Κρητική» δίαιτα ως τρόπος ζωής

Όταν αναφερόμαστε στην Κρητική δίαιτα του 1960 θα πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη ότι αυτή καταναλωνόταν σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο και αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι ενός συνολικότερου τρόπου ζωής. Πέρα από τις συγκεκριμένες επιλογές τροφίμων, διάφοροι άλλοι παράγοντες ενδεχομένως συνέβαλλαν στις ευεργετικές δράσεις της διατροφής αυτής στην ανθρώπινη υγεία.

Ένας από τους παράγοντες αυτούς είναι η σωματική δραστηριότητα, καθώς στη μελέτη των Επτά Χωρών φάνηκε ότι το 62% των ανδρών από την Κρήτη έκαναν έντονη σωματική δραστηριότητα καθημερινά, ενώ μόνο το 7% αυτών έκανε καθιστική ζωή ή μόνο κάποια ελαφριά δραστηριότητα. Η έντονη σωματική δραστηριότητα, η οποία σχετιζόταν με τις αναγκαστικές μετακινήσεις αλλά και το είδος της εργασίας, φαίνεται ότι συνέβαλλε και στα χαμηλά ποσοστά σωματικού λίπους των ανδρών από την Κρήτη σε σχέση με τους άλλους πληθυσμούς (Aravanis et al. 1970). Ο συνδυασμός της Κρητικής δίαιτας με την τακτική σωματική δραστηριότητα καθιστούσε εφικτή τη διατήρηση ενός υγιούς βάρους.

Τέλος, στην Κρήτη του 1960 τα γεύματα αποτελούσαν αφορμή για τη συνεύρεση της οικογένειας, αλλά και για ευρύτερες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, και αποτελούσαν μια ευχάριστη κοινωνική εμπειρία (Bellisle 2009). Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό αν λάβουμε υπόψη ότι σήμερα ένα μεγάλο ποσοστό ανθρώπων καταναλώνει φαγητό μπροστά στην τηλεόραση ή τον υπολογιστή, συνήθεια η οποία σχετίζεται με υπερκατανάλωση φαγητού και χαμηλής ποιότητας γεύματα, τόσο στους ενήλικες όσο και στα παιδιά (Bellisle et al. 2004;Stroebele et al. 2004;Francis & Birch 2006;Wiecha et al. 2006).

Aravanis C, Corcondilas A, Dontas AS, Lekos D, Keys A. Coronary heart disease in seven countries. IX. The Greek islands of Crete and Corfu. Circulation. 1970;41(4 Suppl):I88-100.
Bellisle F, Dalix AM & Slama G. Non food-related environmental stimuli induce increased meal intake in healthy women: comparison of television viewing versus listening to a recorded story in laboratory settings. Appetite 2004;43:175–180.
Bellisle F. Infrequently asked questions about the Mediterranean diet. Public Health Nutr. 2009;12(9A):1644-7.
Francis LA & Birch LL. Does eating during television viewing affect preschool children’s intake? J Am Diet Assoc 2006;106:598–600.
Kafatos A, Verhagen H, Moschandreas J, Apostolaki I, Van Westerop JJ. Mediterranean diet of Crete: foods and nutrient content. J Am Diet Assoc 2000;100(12):1487-93.
Kromhout D, Menotti A, Bloemberg B, et al. Dietary saturated and trans fatty acids and cholesterol and 25-year mortality from coronary heart disease: the Seven Countries Study. Prev Med. 1995 May;24(3):308-15.
Simopoulos AP. The Mediterranean diets: What is so special about the diet of Greece? The scientific evidence. J Nutr. 2001;131(11 Suppl):3065S-73S.
Stroebele N & de Castro JM. Television viewing is associated with an increase in meal frequency in humans. Appetite 2004;24: 111–113.
Wiecha JL, Peterson KE, Ludwig DS, Kim J, Sobol A & Gormaker SL. When children eat what they watch: impact of television viewing on dietary intake in youth. Arch Pediatr Adolesc Med 2006;160:436–442.
Willett WC, Sacks F, Trichopoulou A, et al. Mediterranean diet pyramid: a cultural model for healthy eating. Am J Clin Nutr 1995; 6:1402S-1406S.2007;18(1):3-8.

Πηγή: psiloritisrace.com